Nội soi dạ dày là phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc dạ dày – thực quản – tá tràng thông qua một ống soi mềm có gắn camera. Đây được xem là tiêu chuẩn vàng trong việc phát hiện sớm các bệnh lý tiêu hóa như viêm loét dạ dày, polyp, xuất huyết tiêu hóa hay thậm chí là ung thư dạ dày giai đoạn sớm.
Nội soi dạ dày là gì?
Nội soi dạ dày là phương pháp chẩn đoán trực quan ống tiêu hóa đường trên bằng cách sử dụng một ống nội soi mềm, đường kính nhỏ, có gắn camera và nguồn sáng để đưa qua đường miệng xuống thực quản, dạ dày và tá tràng.
Hình ảnh bên trong ống tiêu hóa sẽ được truyền trực tiếp lên màn hình. Từ đó, bác sĩ có thể quan sát chi tiết niêm mạc dạ dày, phát hiện các tổn thương dù là nhỏ nhất và có thể tiến hành sinh thiết khi có dấu hiệu nghi ngờ ung thư.
Nhờ độ chính xác cao, nội soi dạ dày hiện là phương pháp được sử dụng phổ biến tại các cơ sở y tế trong chẩn đoán và theo dõi bệnh lý dạ dày.
Trường hợp cần nội soi dạ dày
Bác sĩ khuyến cáo nên thực hiện nội soi dạ dày khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường sau:
- Đau vùng thượng vị kéo dài
- Ợ chua, ợ hơi thường xuyên
- Buồn nôn hoặc nôn kéo dài
- Chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân
- Nuốt nghẹn hoặc khó nuốt
- Đi ngoài phân đen hoặc có máu
Ngoài ra, những người có yếu tố nguy cơ cao cũng nên nội soi dạ dày định kỳ, bao gồm:
- Người trên 40 tuổi
- Người có tiền sử gia đình mắc ung thư dạ dày
- Người nhiễm vi khuẩn HP
- Người thường xuyên sử dụng rượu bia, thuốc giảm đau
Những bệnh lý có thể phát hiện khi nội soi dạ dày
Thông qua hình ảnh trực tiếp bên trong dạ dày, bác sĩ có thể phát hiện sớm nhiều bệnh lý tiêu hóa nguy hiểm.
Viêm dạ dày
Đây là bệnh lý phổ biến nhất được phát hiện qua nội soi. Khi quan sát niêm mạc dạ dày, bác sĩ có thể thấy các dấu hiệu như:
- Niêm mạc sung huyết
- Phù nề
- Xuất huyết nhẹ
- Tổn thương niêm mạc
Việc phát hiện sớm giúp người bệnh điều trị kịp thời, tránh tiến triển thành viêm loét nặng.
Loét dạ dày – tá tràng
Nội soi dạ dày có thể xác định rõ vị trí ổ loét, kích thước vết loét. Qua đó, đánh giá được mức độ tổn thương niêm mạc. Đây là yếu tố quan trọng giúp bác sĩ lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp.
Nhiễm vi khuẩn HP
Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể tiến hành sinh thiết niêm mạc để xét nghiệm Helicobacter pylori (HP) – loại vi khuẩn là nguyên nhân chính gây viêm loét dạ dày và làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày.
Polyp dạ dày
Polyp là những khối u nhỏ phát triển trên niêm mạc dạ dày. Phần lớn polyp là lành tính nhưng vẫn có nguy cơ tiến triển thành ung thư nếu không được theo dõi và xử lý kịp thời.
Nội soi giúp phát hiện polyp ngay từ giai đoạn sớm và có thể tiến hành cắt polyp ngay trong quá trình soi.
Ung thư dạ dày
Ung thư dạ dày giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng. Nội soi dạ dày là phương pháp hiệu quả nhất để phát hiện:
- Tổn thương nghi ngờ ung thư
- Khối u dạ dày
- Biến đổi bất thường của niêm mạc
Khi phát hiện tổn thương nghi ngờ, bác sĩ sẽ lấy mẫu sinh thiết để xét nghiệm tế bào.
Các hình thức nội soi dạ dày
Hiện nay, nội soi dạ dày được thực hiện bằng hai phương pháp phổ biến là nội soi dạ dày thường và nội soi dạ dày gây mê. Việc lựa chọn phương pháp nội soi dạ dày nào còn tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe, tài chính người bệnh và chỉ định của bác sĩ.
Nội soi dạ dày thường (không gây mê)
Đây là phương pháp nội soi dạ dày phổ biến nhất hiện nay. Bác sĩ sẽ sử dụng một ống nội soi mềm có gắn camera đưa qua đường miệng, đi qua thực quản xuống dạ dày và tá tràng để quan sát trực tiếp niêm mạc.
Thông qua hình ảnh hiển thị trên màn hình, bác sĩ có thể đánh giá tình trạng tổn thương bên trong dạ dày và phát hiện sớm các bệnh lý như viêm dạ dày, loét dạ dày – tá tràng, polyp hoặc khối u.
Ưu điểm của phương pháp này là:
- Thực hiện nhanh, thời gian nội soi thường chỉ khoảng 5–10 phút
- Hình ảnh quan sát rõ ràng, độ chính xác cao
- Chi phí tương đối thấp, phù hợp với nhiều đối tượng
Tuy nhiên, vì ống soi đi qua cổ họng nên một số người có thể cảm thấy buồn nôn, khó chịu hoặc có phản xạ nôn trong quá trình nội soi.
Nội soi dạ dày gây mê (nội soi không đau)
Nội soi dạ dày gây mê là phương pháp sử dụng thuốc gây mê tĩnh mạch liều nhẹ giúp người bệnh ngủ trong suốt quá trình nội soi. Khi đó, bác sĩ vẫn thực hiện kỹ thuật nội soi qua đường miệng nhưng người bệnh sẽ không cảm thấy khó chịu hay buồn nôn.
Phương pháp này ngày càng được nhiều người lựa chọn vì mang lại trải nghiệm dễ chịu hơn so với nội soi truyền thống.
Những ưu điểm của nội soi dạ dày gây mê bao gồm:
- Không gây cảm giác đau hoặc khó chịu
- Hạn chế phản xạ nôn khi đưa ống soi qua họng
- Bác sĩ dễ dàng thao tác và quan sát kỹ niêm mạc
Sau khi nội soi, người bệnh sẽ được theo dõi tại phòng hồi tỉnh khoảng 30–60 phút cho đến khi thuốc mê hết tác dụng.
Nội soi qua đường mũi
Đây là kỹ thuật nội soi sử dụng ống soi siêu nhỏ đưa qua đường mũi thay vì đường miệng. Nhờ kích thước ống soi nhỏ và đi qua đường mũi, phương pháp này giúp giảm đáng kể cảm giác buồn nôn.
Trong quá trình nội soi, người bệnh vẫn tỉnh táo và có thể giao tiếp với bác sĩ.
Ưu điểm của nội soi dạ dày qua đường mũi gồm:
- Giảm phản xạ nôn so với nội soi đường miệng
- Người bệnh ít cảm thấy khó chịu
- Có thể nói chuyện với bác sĩ trong quá trình thực hiện
Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp với phương pháp này, đặc biệt là những người có bệnh lý về mũi hoặc cấu trúc mũi hẹp.
Nội soi dạ dày viên nang
Nội soi viên nang là kỹ thuật hiện đại sử dụng một viên nang nhỏ có gắn camera siêu nhỏ. Người bệnh chỉ cần nuốt viên nang, sau đó camera sẽ ghi lại hình ảnh trong đường tiêu hóa và truyền dữ liệu về thiết bị ghi hình bên ngoài.
Ưu điểm của phương pháp này bao gồm:
- Không cần đưa ống soi qua miệng
- Không gây đau hoặc khó chịu
- Thủ thuật đơn giản
Tuy nhiên, nội soi viên nang thường được sử dụng nhiều hơn trong khảo sát ruột non và hiện chưa thể thay thế hoàn toàn nội soi dạ dày truyền thống vì không thể sinh thiết hay can thiệp điều trị.
Quy trình nội soi dạ dày
Tại các cơ sở y tế, quy trình nội soi dạ dày cơ bản bao gồm các bước sau:
Bước 1: Thăm khám và tư vấn nội soi
Trước khi tiến hành nội soi, bác sĩ sẽ thực hiện thăm khám ban đầu để đánh giá tình trạng sức khỏe của người bệnh. Ở bước này, bác sĩ thường hỏi về:
- Các triệu chứng đang gặp phải như đau thượng vị, ợ chua, buồn nôn, khó tiêu
- Tiền sử bệnh lý dạ dày hoặc các bệnh tiêu hóa khác
- Tiền sử dị ứng thuốc hoặc bệnh lý tim mạch, hô hấp
- Các loại thuốc đang sử dụng
Dựa trên thông tin thu thập được, bác sĩ sẽ quyết định có cần thực hiện nội soi dạ dày hay không và tư vấn phương pháp nội soi phù hợp.
Bước 2: Hướng dẫn chuẩn bị trước khi nội soi
Người bệnh thường được hướng dẫn:
- Nhịn ăn ít nhất 6–8 giờ trước khi nội soi để dạ dày trống
- Không uống sữa, nước có màu hoặc nước ngọt trước khi soi
- Tránh uống rượu bia trước ngày thực hiện
- Thông báo với bác sĩ nếu đang sử dụng thuốc chống đông, thuốc tiểu đường hoặc thuốc tim mạch
Trong trường hợp nội soi gây mê, người bệnh cũng sẽ được kiểm tra thêm các chỉ số sinh tồn như huyết áp, nhịp tim và nồng độ oxy trong máu.
Bước 3: Tiến hành nội soi
Khi bắt đầu nội soi, người bệnh sẽ được hướng dẫn nằm nghiêng sang bên trái trên giường nội soi.
Nếu là nội soi dạ dày thông thường, bác sĩ sẽ xịt thuốc gây tê vùng họng để giảm cảm giác khó chịu. Sau đó, một ống nội soi mềm có gắn camera sẽ được đưa nhẹ nhàng qua đường miệng, đi xuống thực quản rồi vào dạ dày và tá tràng.
Trong quá trình này camera ở đầu ống soi sẽ ghi lại hình ảnh niêm mạc bên trong và được truyền trực tiếp lên màn hình để bác sĩ quan sát. Qua đó, bác sĩ có thể phát hiện các tổn thương như viêm, loét, polyp hoặc khối u.
Nếu phát hiện vùng niêm mạc nghi ngờ bất thường, bác sĩ có thể tiến hành sinh thiết, tức là lấy một mẫu mô nhỏ để xét nghiệm tế bào.
Bước 4: Kết thúc nội soi, nghỉ ngơi và nhận kết quả
Sau khi hoàn tất nội soi dạ dày, ống nội soi sẽ được rút ra nhẹ nhàng. Người bệnh sẽ được nghỉ ngơi và theo dõi trong một khoảng thời gian ngắn.
Trong trường hợp nội soi gây mê, người bệnh cần được theo dõi tại phòng hồi tỉnh khoảng 30–60 phút để đảm bảo thuốc mê đã hết tác dụng và các chỉ số sinh tồn ổn định.
Sau đó, người bệnh sẽ nhận kết quả nội soi từ bác sĩ trong trường hợp không cần sinh thiết. Nếu không cần sinh thiết, người bệnh có thể nhận kết quả ngay trong ngày. Trong trường hợp có lấy mẫu sinh thiết, kết quả xét nghiệm thường có sau vài ngày.
Dựa trên kết quả nội soi dạ dày, bác sĩ sẽ:
- Đưa ra chẩn đoán chính xác về tình trạng bệnh
- Tư vấn phác đồ điều trị phù hợp
- Hướng dẫn chế độ ăn uống và sinh hoạt để bảo vệ dạ dày
Những lưu ý trước và sau khi nội soi dạ dày
Để quá trình nội soi dạ dày diễn ra thuận lợi, an toàn và cho kết quả chẩn đoán chính xác, người bệnh cần tuân thủ một số hướng dẫn quan trọng trước và sau khi thực hiện thủ thuật. Việc chuẩn bị đúng cách không chỉ giúp bác sĩ quan sát rõ niêm mạc dạ dày mà còn hạn chế những khó chịu hoặc rủi ro có thể xảy ra trong quá trình nội soi.
Trước khi nội soi
- Nhịn ăn: Người bệnh cần nhịn ăn ít nhất từ 6–8 giờ trước khi nội soi dạ dày. Điều này giúp dạ dày trống, không còn thức ăn tồn đọng, từ đó bác sĩ có thể quan sát rõ lớp niêm mạc và phát hiện chính xác các tổn thương.
- Hạn chế uống nước trước khi nội soi: Thông thường, người bệnh có thể uống một lượng nhỏ nước lọc trước khi nội soi khoảng 2–3 giờ. Tuy nhiên cần tránh nước ngọt, sữa, nước có màu, cà phê hoặc trà đặc. Những loại đồ uống này có thể làm thay đổi màu sắc niêm mạc hoặc che khuất tổn thương trong dạ dày.
- Thông báo với bác sĩ thuốc đang sử dụng: Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ trước khi nội soi. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể điều chỉnh liều dùng hoặc yêu cầu tạm ngưng thuốc để đảm bảo an toàn.
- Tránh sử dụng rượu bia và chất kích thích: Rượu bia, thuốc lá hoặc các chất kích thích có thể làm niêm mạc dạ dày bị kích ứng, ảnh hưởng đến kết quả nội soi. Vì vậy, người bệnh nên hạn chế sử dụng những chất này ít nhất 24 giờ trước khi nội soi.
- Chuẩn bị tâm lý thoải mái: Một số người thường lo lắng khi nghe đến nội soi dạ dày. Tuy nhiên đây là thủ thuật khá nhanh và an toàn. Việc giữ tâm lý thoải mái sẽ giúp quá trình nội soi diễn ra dễ dàng hơn và hạn chế phản xạ nôn.
Sau khi nội soi
- Không ăn uống ngay sau khi nội soi: Nếu nội soi dạ dày qua đường miệng, cổ họng thường vẫn còn cảm giác tê do thuốc gây tê. Người bệnh nên chờ khoảng 30–60 phút cho đến khi cảm giác tê hết hẳn rồi mới ăn uống trở lại. Việc ăn uống quá sớm có thể làm tăng nguy cơ sặc hoặc nghẹn.
- Ưu tiên thực phẩm mềm và dễ tiêu: Trong bữa ăn đầu tiên sau khi nội soi, nên lựa chọn những thực phẩm nhẹ nhàng cho hệ tiêu hóa như cháo, súp, thức ăn mềm, thực phẩm ít dầu mỡ. Tránh các loại thức ăn cay nóng, nhiều gia vị hoặc đồ chiên rán vì chúng có thể kích thích niêm mạc dạ dày.
- Nghỉ ngơi nếu thực hiện nội soi gây mê: Nếu thực hiện nội soi dạ dày gây mê, người bệnh có thể cảm thấy hơi chóng mặt hoặc buồn ngủ trong một thời gian ngắn sau thủ thuật. Vì vậy, hãy nghỉ ngơi tại cơ sở y tế cho đến khi tỉnh táo hoàn toàn, không tự lái xe ngay sau khi nội soi. Nên có người thân đi cùng để hỗ trợ
- Theo dõi các dấu hiệu bất thường: Sau khi nội soi dạ dày, phần lớn người bệnh chỉ có cảm giác khó chịu nhẹ ở cổ họng hoặc đầy hơi trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các dấu hiệu sau cần liên hệ ngay với bác sĩ đau bụng dữ dội, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sốt cao, khó nuốt kéo dài
Nội soi dạ dày là phương pháp chẩn đoán quan trọng giúp phát hiện sớm nhiều bệnh lý nguy hiểm của hệ tiêu hóa. Nếu bạn thường xuyên gặp các triệu chứng như đau dạ dày, ợ chua, buồn nôn hoặc rối loạn tiêu hóa kéo dài, hãy chủ động đi khám và nội soi dạ dày sớm. Việc thăm khám kịp thời không chỉ giúp điều trị hiệu quả mà còn phòng ngừa nhiều biến chứng nguy hiểm.
